فارسی | English

یکی از زیباترین مساجد ایران از لحاظ کاشیکاری و مقرنس، مسجد نصیرالملک است که باید از طاق نمای بزرگ و زیبای ورودی گذر کرد و قدم به داخل آن نهاد.

یکی از بزرگان سلسله قاجار به نام میرزا حسین علی معروف به نصیرالملک دستور ساخت مسجدی را داد که ۱۲ سال ( ۱۲۵۵-۱۲۶۷ خورشیدی ) ساختش به طول انجامید.

ساخت آن را به یکی از معماران چیره دست این عصر ، محمد حسن معمار ، سپردند و وی در زمینی به مساحت ۲۸۹۰ متر بنای ۲۲۱۶ مترمربعی مسجد را بنا نهاد. شیشه های رنگی، طاق های بلند و کاشیکاری های فوق العاده آن را باید دید تا زیبایی بی مثال این مسجد را درک کرد.

 

ورود به مسجد نصیرالملک

درب اصلی ورودی مسجد در سمت شمال قرار دارد و دولنگه بزرگ چوبی در میان طاق نمایی بزرگ است که بر فراز آن کتیبه ای با شعری از شوریده شیرازی و وصف سازنده و تاریخ ساخت مسجد به خط نستعلیق برروی سنگی مرمری، وجود دارد. به غیر ازین درب، دو درب دیگر دارد که  مسجد را به کوچه جنوبی و مسجد و امامزاده جنب آن مرتبط می سازد.

ورود به مسجد نصیر الملک شیراز
photo by Iman Nabavi
ورود به مسجد نصیر الملک شیراز

شبستان مسجد نصیرالملک

مسجد صورتی یا نصیر الملک صحن وسیعی در سمت شمال دارد که در آن دو شبستان شرقی و غربی وجود دارد.

شبستان غربی | شبستان تابستانه

شبستان غربی با ۷ درگاه از صحن به درون راه پیدا می کند. درگاهی چوبی با شیشه های رنگین و زیبا که تلالو نور از آن بسیار تماشایی است.

این شبستان با پوششی آجری بسیار زیباست و برروی تزئینات آن بیشتر از شبستان شرقی کار شده؛ دو ردیف شش تایی ستون سنگی با طرح مارپیچ، وزن طاق این شبستان را تحمل می کنند. در میان این دو ردیف هفت طاق چشمه ای کار شده و محرابی زیبا را در انتهای این ستون ها خواهید دید.

در اکثر مساجد برای ساخت اجزای آن از اعداد مقدس استفاده می شود، در این شبستان نیز ۱۲ ستون به نیت ۱۲ امام، ساخته شده است.   

مسجد وکیل شیراز الگوی سنگ تراشی و تزیین شبستان غربی بوده، که از فرم ستون ها به راحتی این الگو را می توان تشخیص داد.

کاشی های فیروزه ای کف، نقش گل و بوته و آیات قرآنی سقف و ستون های سنگی، نمای داخلی این شبستان را بسیار دل انگیز و متفاوت کرده است. در ساعات اولیه صبح به خصوص در فصل پاییز و زمستان تابش آفتاب از پس شیشه های رنگی درهای ورودی بر کاشیکاری ها و ستون ها و کف و دیواره شبستان منظره ای فوق العاده را خلق می کنند که در هیچ تابلوی نقاشی این منظره و رنگها را پیدا نخواهی کرد. به همین علت به آن مسجد صورتی می گویند.

شبستان غربی مسجد نصیر الملک شیراز
شبستان غربی مسجد نصیر الملک شیراز
 

شبستان غربی مسجد نصیر الملک شیراز

شبستان شرقی | شبستان زمستانه 

این شبستان زیبایی شبستان غربی را ندارد. برای ورود به آن باید از ایوان جلوی آن که با ۸ طاق نما از صحن جدا شده، وارد شد. ایوان ۷ جرز آجری دارد که آیات قرآنی و کاشیکاری هایی با نقش گل و بوته زینت دهنده این جرزها و پیشانی طاق نماهاست. 

سقف مزین به کاشیکاری معقلی این شبستان بر فراز ۷ ستون ساده قرار گرفته است. دری داخل شبستان قرار دارد که به سمت چاه آب باز می شود و به آن گاوچاه می گویند. شبستان شرقی امروز محل موزه اوقاف می باشد.

گاوچاه

ایوان های مسجد نصیرالملک

دو ایوان غیر مشابه در شمال و جنوب مسجد قرار دارد.  ایوان شمالی با ارتفاع ۸ متر، زیباتر از ایوان مقابلش می باشد. در واقع ایوان جنوبی به سبب قرینه سازی ساخته شد و کاربری ایوان شمالی را ندارد ( البته دو ایوان کاملا قرینه هم نیستند ).

ایوان شمالی یا شاه نشین ۴ غرفه در دوطرف دارد و طاق معروف به مروادید در ضلع شمالی واقع شده است. ایوان جنوبی نیز دارای دو گلدسته می باشد که دری برای ورود به آن در این ضلع مسجد قرار دارد.

مسجد نصیرالملک
مسجد نصیرالملک
photo by s.nazari

طاق مروارید

طاق مروارید ، طاقی بلند و زیبا در سمت شمال ( ایوان شمالی ) است که به شیوه ای هنرمندانه و زیبایی کاشیکاری شده و در سقف آن نیز هنر مقرنس کاری و کاسه سازی به بهترین وجه انجام شده؛ آیات و احادیثی بر دیواره های طاق نوشت شده که زیبایی آن را دوچندان می کند.

مدخل ورودی این طاق از دو طاق نمای کوچکی است که در سمت چپ و راست آن قرار دارد.

دو حجره در سمت چپ و راست این طاق و در طبقه دوم خواهید دید که پنجره های چوبی با شیشه های رنگی آن برروی دیوار دیدنی است.

مسجد نصیرالملک شیراز
photo by Omid Jafarnejad

اگر هدفتان از بازدید مسجد صورتی ایران، دیدن رنگ ها و نور در شبستان است، حتما در فصل پاییز و زمستان را انتخاب کنید؛ چون در بهار و تابستان به علت شدت تابش خورشید پرده ها را می کشند تا نور آسیبی به کاشیکاری ها نرساند. 

بهترین ساعت بازدید اوایل صبح است.

کف مسجد فرش شده و تابش عبور نور از پنجره های رنگی، نقش جالبی را برفرش ها می زند.

مسجد نصیرالملک شیراز
photo by Amin Abedini

بازسازی و مرمت مسجد

خوشبختانه مرمت و بازسازی مسجد طبق استاندارهای بین المللی صورت گرفته؛ این مکان دو دوره مرمت را سپری کرده، دوره اول تنها پوشش کف تعمیر شده، دومین دوره مربوط به سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۵ می باشد.

تعمیراتی که این روزها در حال انجام شدن است، توسط موقوفه نصیرالملک است که آقای محمود قوام تولیت آن را برعهده دارد.

این مسجد در بهمن ماه ۱۳۳۴ ذیل شماره ۳۶۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

مسجد نصیرالملک شیراز